The Flemish Librarian

Onlangs was ik in Washington op het Computers in Libraries congres.  Wat ook dit jaar weer in het oog sprong was de impact van de financiële crisis op bibliotheken.  Presentaties met in de titel ‘free’ of ‘cheap’  trokken meer dan volle zalen.

Ondertussen worden de gevolgen van de wereldwijde financiële crisis ook voelbaar in eigen land. De VOB kondigde in februari al aan dat 63% van de bibliotheken in 2010 of later geconfronteerd zou worden met bezuinigingen. De laatste maanden wordt de lijst met getroffen bibliotheken alleen maar langer. In Brabant bijvoorbeeld waar het bestuur van de provincie Noord-Brabant wil stoppen met de financiering van het netwerk van Brabantse bibliotheken.  Maar ook andere bibliotheken zoals Haarlem, Middelburg, Vlissingen enz. ontsnappen niet aan de gevolgen van de financiële malaise.

Waar ik benieuwd naar ben is de manier waarop de bibliotheeksector met deze bezuinigingen zal omgaan. Blijven we zoals vanouds steken in zelfmedelijden of gaan we effectief op zoek naar nieuwe modellen, nieuwe en slimmere manieren van werken?  Durven we keuzes te maken in het voordeel van de gebruiker?  Durven we onszelf met andere woorden heruit te vinden? Zo zorgen de bezuinigingen misschien voor een nieuwe wind door bibliotheekland?

Dat veel organisaties bewuster en slimmer omgaan met gemeenschapsgelden toont het artikel aan van Jeroen de Boer over het Muziek Centrum Nederland (MCN) dat gekozen heeft voor Koha, een open source ILS dat in Nederland nog maar zeer sporadisch wordt gebruikt . Volgens één van de projectleiders een slimme keuze, want “het bespaart tijd en geld. En het is toch gemeenschapsgeld wat wij hier gebruiken.”
Nog in nummer 4 van DB kijkt Laurent Meese in zijn stuk ‘Cabriologie’ naar Cabrio, de verrijkte bibliotheekcatalogus van Brugge die  ruim een jaar geleden gelanceerd werd. Wat opvalt in dit artikel is de kracht van samenwerking op lokaal en bovenlokaal niveau en de durf van de bibliotheek om zich in een bredere netwerkomgeving te profileren en nieuwe gebruikers aan te spreken. Nu nog een keuze, binnenkort misschien een must?
Veel leesplezier!

Deze blogpost is verschenen als editorial in Digitale Bibliotheek Nr.4.

Vorige week vond de 25e editie plaats van het congres Computers in Libraries in Washington DC. Het thema dit jaar was ‘Information fluency: literacy for life’. Enkele korte impressies:

• Wat ook dit jaar weer opvalt is de grote impact van de financiële crisis op de Amerikaanse bibliotheken. ‘free’ of ‘cheap’ komt heel vaak voor in de titels van druk bijgewoonde presentaties. Interessant op dit vlak was de sessie ‘New and open source tools’ van Darlene Fichter en Nicole Engard. Bijzonder charmant en moedig was het praatje van Louise Alcorn, ‘Bright ideas in dark times’. Door de economische crisis doen meer mensen een beroep op de bibliotheek die bijvoorbeeld op zoek zijn naar een nieuwe baan. Jammer genoeg zijn bijna alle vacatures online te vinden en mensen moeten ook online solliciteren. Dat probleem is één van de vele opportuniteiten voor bibliotheken die – in deze tijden van budgetschaarste – meer dan ooit hun waarde moeten aantonen. Bovendien liggen er massa’s kansen voor het rapen om werkzoekenden te ondersteunen. Organiseer bijvoorbeeld vertelmomenten voor kinderen. Hun ouders – vaak druk op zoek naar een nieuwe baan – kunnen zich dan in alle rust concentreren op solliciteren.

• Het onderwerp ‘Ebooks’: net als in Nederland zitten bibliotheken in de VS met delfde vragen en dilemma’s. hoe zal de technologie van ereaders evolueren, DRM, open versus gesloten formats, enz..Een goed verslag over de ebooks-sessies is te vinden op de blog van Sarah Houghton-Jan (Librarian in Black). En natuurlijk was de Ipad alomtegenwoordig op CIL: zowel fysiek als in de presentaties. Volgens de één een sterk staaltje vernuftigheid, volgens de ander totaal voorbijgestreefd. Wie zal het zeggen. Mijn persoonlijke indruk: de Ipad is vooral een leuke kijkdoos, maar geen werkinstrument.

• Ook weer een flinke dosis Web2.0 op CIL: een interessante insteek bood de presentatie van Meredith Farkas over ‘org2.0′  of waarom al/veel web2.0-projecten falen. Als redenen haalt ze onder andere aan: er zijn massa’s tooltjes op de markt, maar hebben klanten er nood aan? Daar zijn waar je gebruikers zijn is goed, maar lever je daar ook toegevoegde waarde? Volgens Farkas is Library2.0 bovendien een ’state of mind’ die onder meer draait om vertrouwen in je gebruikers, het opgeven van de ‘perfectie-cultuur’ (alles is beta) enz…

• LibraryMan Michael porter had het in zijn sessie (samen met collega Amanda Clay Powers ), ‘Analyzing, evaluating and communicating the value of web presence’ over  hoe je de waarde aantoont van het gebruik van social tools in je bibliotheek.

• Ook een interessante insteek bood de sessie’ Library engagement through open data’ of hoe je data over bibliotheekgebruik beter visualiseert op het net en in de bieb. Wordt vervolgd in DB.
• Ik leerde bijzonder veel bij tijdens de presentatie van Paul Coyne (Emerald) over hoe je met QR-codes je mobiele gebruikers bereikt. Al enkele bibliotheken maken gebruik van deze technologie. Een goed voorbeeld is Huddersfield University die qr-codes gebruikt voor haar ‘text a librarian’ service. Je hoeft dus niet langer een nummer of url te noteren. Je mobiele telefoon met een QR code reader doet het werk voor je. Snel maar eens die QR code generator uitproberen om mijn eigen QR-code te maken…

• En natuurlijk waren er weer drie sterke keynotes. Bijzonder boeiend vond ik de visie van David Ferriero, de tiende archivaris van de Verenigde Staten. Een man met een bijzonder indrukwekkend cv, als je het mij vraagt. Niet voor niets werd hij onlangs verkozen door Obama. Ferriero is onder andere verantwoordelijk voor het Open Government Initiative. Door middel van zijn blog ‘aotus‘ wil hij onder meer de gewone burger bij dit initiatief betrekken. ook wil hij aantonen wat een archivaris zoal doet. HIj heeft twee grote zorgen: de eerste is de lage tevredenheid van het archiefpersoneel en de elektronische records. Veel wordt bewaard, maar weinig wordt gepreserveerd voor de toekomst, stelt hij vast.

• Dit jaar had ik de kans om zelf een workshop te geven over mediawijsheid. Wat me bijzonder opviel bij de deelnemers was het gebrek van visie en strategische planning op het vlak van mediawijsheid/geletterdheid.  Dat was ook hetgeen de meeste deelnemers meenamen uit mijn workshop : plan! Misschien ook een tip voor Nederlandse bibliotheken. Er zijn veel willekeurige activiteiten, maar dikwijls ontbreekt de strategische visie hierachter. We willen alles aanbieden voor iedereen en we denken daarbij te weinig vanuit behoeften. Dat moet toch anders kunnen, niet?

Jammer genoeg kreeg het congres voor mij dit jaar een vervelend staartje. Zo zit ik momenteel nog in Washington DC door de eigenwijsheid van een Ijslandse vulkaan. Een ding staat nu al vast: de impact van sociale netwerken is groter dan ooit in tijden van nood. Mensen helpen elkaar, steunen elkaar enz.  Dit had nooit mogelijk geweest zonder het interactieve web. Zelf vind ik het ook erg hartverwarmend dat zoveel mensen met me meevoelen. Bedankt iedereen!

Gedetailleerde verslagen van CIL zijn te lezen op de blogs van onder meer:
Librarian in Black.

Dit jaar heb ik de eer en het genoegen een veelbelovend project te leiden. Lees hieronder het persbericht:

Wikimedia Nederland en bibliotheken gaan projectmatig samenwerken om de kwaliteit en het gebruik van Wikipedia te bevorderen. Het project – met de naam Wiki loves bieb – heeft  het opzetten van een structurele en duurzame samenwerking tussen Wikimedia Nederland  en de sector openbare bibliotheken tot doel. De activiteiten spitsen zich toe op mediawijsheid, cultureel erfgoed en de digitale informatiestructuur.

De Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) heeft eind 2009 formeel opdracht verstrekt aan Bibliotheek Vlissingen om een project op te zetten dat moet leiden tot een hechte  samenwerking tussen Wikimedia Nederland en de sector openbare bibliotheken. Het project zal vooral ingaan op een goed gebruik van Wikipedia, het stimuleren van een zorgvuldige vulling van deze virtuele encyclopedie én op het ontwikkelen van diensten van de bibliotheek die de kwaliteit van de producten van Wikimedia verder verbeteren.

De beoogde samenwerking moet op termijn leiden tot het versterken van de band tussen openbare bibliotheken en het onderwijs, tussen openbare bibliotheken en lokale erfgoedpartners en tot een betere ontsluiting van de collecties en expertise van de bibliotheek op internet, in het bijzonder via de populaire online encyclopedie Wikipedia.

Wikimedia Nederland wil bovendien via dit project het bewustzijn en gebruik van de digitale kennisprojecten van Wikimedia  en vrije licenties in het algemeen vergroten. Het samenwerkingsverband levert zo een waardevolle bijdrage aan vrije kennis op het internet.

Hoe?

Door middel van een pilot in Bibliotheek Vlissingen en mogelijk andere bibliotheken in Zeeland, zullen producten ontwikkeld worden, die uitgeprobeerd en overdraagbaar gemaakt worden voor de hele openbare bibliotheeksector in Nederland.

Achtergrond

Vereniging Wikimedia Nederland ondersteunt binnen Nederland de activiteiten en doelstellingen van de Wikimedia Foundation, de non-profitorganisatie die onder meer Wikipedia beheert. Wikimedia werkt aan het bevorderen van een wereld waarin alle kennis vrij beschikbaar is voor iedereen. Hierbij wordt nauw samengewerkt met de vrijwilligers van de Wikimediaprojecten (zoals Wikipedia) en worden diverse activiteiten ondernomen en georganiseerd.

De openbare bibliotheek biedt alle burgers vrije toegang tot informatie, kennis en cultuur zodat zij zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in de maatschappij.
Een project dat leidt tot duurzame en structurele samenwerking tussen deze twee organisaties met gelijkaardige doelstellingen leidt tot meerwaarde voor beide partijen én voor de doelgroepen die beiden  willen bereiken. Tenslotte maakt samenwerking met nieuwe partners onderdeel uit van de strategie voor de toekomst van de branche van openbare bibliotheken.

Voor meer informatie kan contact opgenomen worden met projectleider Karolien Selhorst, beleidsmedewerker Digitale Bibliotheek en Kennismanagement Bibliotheek Vlissingen, kst@spui.nl (06 57709194) of met José Spierts, voorzitter Wikimedia Nederland, jose@wmnederland.nl (06-50512514).

Wordt vervolgd…

2010 wordt een betekenisvol jaar voor de digitale bibliotheek. Zowel binnen als buiten de sector volgen nieuwe ontwikkelingen zich in razendsnel tempo op.

Ook wij van DB beginnen deze nieuwe jaargang met veel plannen en goede voornemens.   Nieuwe columns bijvoorbeeld. Vanaf dit nummer zal Helene Blowers – de bedenkster van 23 Dingen – in haar column ‘The next thing’ focussen op nieuwe ontwikkelingen – het 24e ding? – en wat die betekenen voor de bibliotheek.  Ook zal vanaf vandaag een anonieme columnist – onder de schuilnaam professor Kirjasto – de vinger leggen op één van de zere plekken in ons beroepsveld.

Onze plannen beperken zich echter niet tot het blad. Ook willen wij graag met u persoonlijk kennismaken. Dat kan binnenkort op de eerste editie van het congres ‘DB Update 2010’ op 25 maart in Rotterdam. Daar zullen nationale en internationale sprekers zoals Helene Blowers, John Blyberg enz. spreken over de nieuwste digitale en technologische ontwikkelingen van vandaag en morgen en hoe je als bibliotheek daarop kunt inspelen met zowel beleid, strategie, producten en diensten.  Schrijf je vlug in, want het aantal plaatsen is beperkt! Dat geldt ook voor de exclusieve masterclass – Creating a culture of innovation in libraries – die Helene Blowers geeft op 26 maart.

Ook op die dag wordt voor de eerste maal in de geschiedenis de award ‘Digitale Bibliotheek van het jaar’ uitgereikt.  Met deze prijs willen wij – de jury – die bibliotheek in de bloemetjes zetten die haar digitale aanwezigheid op uitmuntende wijze heeft ingevuld.  Nominaties zijn welkom bij ondergetekende.

En alsof dat nog niet genoeg is, gaan we verder met de erg populaire digicafés in DOK Delft en met de workshops die in de toekomst nog nauwer zullen aansluiten bij de thema’s van het tijdschrift.  Ten slotte, willen we ook graag onze virtuele aanwezigheid versterken in 2010.  Meer daarover in de volgende nummers.

Ondertussen wens ik u veel leesplezier en hopelijk tot binnenkort!

Deze column is verschenen in nr. 1 van het tijdschrift Digitale Bibliotheek 2010.

Kunnen bibliotheken het nog allemaal bijbenen, vraag Jan Klerk zich af. Aanleiding: zijn rondvraag bij collega’s over hoe en of bibliotheken moeten reageren op de nieuwste technologietrends.

Dezelfde vraag stelde ik mezelf onlangs op het jaarlijkse Online Information congres in London. Een congres waar – voor het eerst – een volledige track werd gewijd aan het semantische web. Dat dit geen verre droom meer is bewees het aantal concrete initiatieven dat werd gepresenteerd. Een mooi voorbeeld was onder meer de Britse overheid waar druk gewerkt wordt om de data uit verschillende overheidsinstanties met elkaar te linken zodat dit de weg vrij maakt voor nieuwe webtoepassingen in functie van de burger. Ook in Finland worden reeds structurele initiatieven ondernomen. Het bekroonde HealthFinland bijvoorbeeld. Een semantisch webportal voor gezondheidsinformatie waarin de burger efficiënt de data van verschillende instanties kan doorzoeken om antwoord te krijgen op zijn of haar vraag.
Dat de vernieuwing – weliswaar op een ander niveau – ook in de Nederlandse bibliotheeksector niet stilstaat was te zien op de door de VOB georganiseerde dag van de bibliotheekinnovatie. Daar presenteerden 24 openbare bibliotheekteams de resultaten van maandenlang samenwerken aan innovatie – de ‘goudklompjes’ – aan het ruime publiek. Echter, de uitkomst was volgens de organisatoren van minder belang. Wat wel voorop stond was het bewustwordingsproces dat de deelnemers in die maanden hadden doorgemaakt. Met andere woorden:” Regie pakken en anderen op sleeptouw nemen; het ontwikkelen van structureel innoverend vermogen.”

Of dit maandenlange kostenintensieve begeleidingstraject dé manier was om deze mindshift op een duurzame manier te bewerkstellingen, dat zal pas blijken in de toekomst wanneer de vele deelnemers weer opgeslorpt worden door de dagelijkse waan. Of wanneer de zogenaamde sponsors weer ‘gewone’ bibliotheekdirecteuren zijn.  Vernieuwen is immers één ding, innovatie verankeren en blijvend faciliteren is andere koek.

Mij rest mij alleen nog u een prettig oud en nieuw te wensen.  Hou alvast 25 maart 2010 vrij in uw agenda, want dan vindt het eerste DB Update congres plaats.

Deze blogpost is verschenen als editorial in Digitale Bibliotheek nr. 7.

Werken in de bibliotheek is nog nooit zo spannend geweest. Terwijl de helft van de Nederlandse openbare bibliotheek-sector geduldig wacht op de verdeling van de subsidiegelden door de Projectgroep Bibliotheekinnovatie davert de digitale wereld op haar grondvesten.
Zo gaat Google – ondanks protesten van politici en bibliotheken overal ter wereld – onverminderd voort met het digitaliseren en verspreiden van boeken. Vanaf volgend jaar wordt zelfs een heuse webshop voor e-books – Google Editions – geopend. Ondertussen nadert de ontknoping van de Google Book Settlement-saga met rasse schreden. Lex Slaghuis legt in dit nummer nog eens duidelijk uit hoe de vork aan de steel zit en wat deze evolutie betekent voor bibliotheken wereldwijd.
Ook heeft Google aangekondigd zijn dienstenaanbod uit te breiden met een nieuwe muziekdienst. Het staat dus als een paal boven water dat we Google als mediaspeler de komende jaren niet meer kunnen negeren. Toch zijn er ook andere partijen die een graantje willen meepikken op de e-books-markt. Denk maar aan de onverdroten strijd die producenten van e-bookreaders leveren.
De vraag die iedereen momenteel bezighoudt is natuurlijk: wat betekenen al deze evoluties nu voor traditionele mediapartijen zoals uitgevers, boekhandels, maar ook voor bibliotheken. Reageren we hierop met versnipperde initiatieven of zorgen we voor de verandering eens voor een toekomstbestendig en gezamenlijk antwoord?
En hoe krijgen we de klant hierin mee? Dit vergt heel wat moed en zin voor innovatie.
Het betekent ook dat we de traditionele functie van de bibliotheek, het uitlenen, en de traditionele dienstverleningsconcepten en werkprocessen gebaseerd op fysieke collecties, grondig onder de loep moeten nemen en misschien wel overboord moeten gooien.
Wat we vooral niet moeten doen is nieuwe media, zoals e-books, aanbieden met traditionele uitleenmodellen met alle beperkingen van het fysieke uitlenen van dien. Dat is niets meer dan nieuwe wijn in oude zakken gieten.

Deze blogpost is verschenen als editorial in Digitale Bibliotheek nr.6