The Flemish Librarian

Onlangs was ik in Washington op het Computers in Libraries congres.  Wat ook dit jaar weer in het oog sprong was de impact van de financiële crisis op bibliotheken.  Presentaties met in de titel ‘free’ of ‘cheap’  trokken meer dan volle zalen.

Ondertussen worden de gevolgen van de wereldwijde financiële crisis ook voelbaar in eigen land. De VOB kondigde in februari al aan dat 63% van de bibliotheken in 2010 of later geconfronteerd zou worden met bezuinigingen. De laatste maanden wordt de lijst met getroffen bibliotheken alleen maar langer. In Brabant bijvoorbeeld waar het bestuur van de provincie Noord-Brabant wil stoppen met de financiering van het netwerk van Brabantse bibliotheken.  Maar ook andere bibliotheken zoals Haarlem, Middelburg, Vlissingen enz. ontsnappen niet aan de gevolgen van de financiële malaise.

Waar ik benieuwd naar ben is de manier waarop de bibliotheeksector met deze bezuinigingen zal omgaan. Blijven we zoals vanouds steken in zelfmedelijden of gaan we effectief op zoek naar nieuwe modellen, nieuwe en slimmere manieren van werken?  Durven we keuzes te maken in het voordeel van de gebruiker?  Durven we onszelf met andere woorden heruit te vinden? Zo zorgen de bezuinigingen misschien voor een nieuwe wind door bibliotheekland?

Dat veel organisaties bewuster en slimmer omgaan met gemeenschapsgelden toont het artikel aan van Jeroen de Boer over het Muziek Centrum Nederland (MCN) dat gekozen heeft voor Koha, een open source ILS dat in Nederland nog maar zeer sporadisch wordt gebruikt . Volgens één van de projectleiders een slimme keuze, want “het bespaart tijd en geld. En het is toch gemeenschapsgeld wat wij hier gebruiken.”
Nog in nummer 4 van DB kijkt Laurent Meese in zijn stuk ‘Cabriologie’ naar Cabrio, de verrijkte bibliotheekcatalogus van Brugge die  ruim een jaar geleden gelanceerd werd. Wat opvalt in dit artikel is de kracht van samenwerking op lokaal en bovenlokaal niveau en de durf van de bibliotheek om zich in een bredere netwerkomgeving te profileren en nieuwe gebruikers aan te spreken. Nu nog een keuze, binnenkort misschien een must?
Veel leesplezier!

Deze blogpost is verschenen als editorial in Digitale Bibliotheek Nr.4.

Dit jaar heb ik de eer en het genoegen een veelbelovend project te leiden. Lees hieronder het persbericht:

Wikimedia Nederland en bibliotheken gaan projectmatig samenwerken om de kwaliteit en het gebruik van Wikipedia te bevorderen. Het project – met de naam Wiki loves bieb – heeft  het opzetten van een structurele en duurzame samenwerking tussen Wikimedia Nederland  en de sector openbare bibliotheken tot doel. De activiteiten spitsen zich toe op mediawijsheid, cultureel erfgoed en de digitale informatiestructuur.

De Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) heeft eind 2009 formeel opdracht verstrekt aan Bibliotheek Vlissingen om een project op te zetten dat moet leiden tot een hechte  samenwerking tussen Wikimedia Nederland en de sector openbare bibliotheken. Het project zal vooral ingaan op een goed gebruik van Wikipedia, het stimuleren van een zorgvuldige vulling van deze virtuele encyclopedie én op het ontwikkelen van diensten van de bibliotheek die de kwaliteit van de producten van Wikimedia verder verbeteren.

De beoogde samenwerking moet op termijn leiden tot het versterken van de band tussen openbare bibliotheken en het onderwijs, tussen openbare bibliotheken en lokale erfgoedpartners en tot een betere ontsluiting van de collecties en expertise van de bibliotheek op internet, in het bijzonder via de populaire online encyclopedie Wikipedia.

Wikimedia Nederland wil bovendien via dit project het bewustzijn en gebruik van de digitale kennisprojecten van Wikimedia  en vrije licenties in het algemeen vergroten. Het samenwerkingsverband levert zo een waardevolle bijdrage aan vrije kennis op het internet.

Hoe?

Door middel van een pilot in Bibliotheek Vlissingen en mogelijk andere bibliotheken in Zeeland, zullen producten ontwikkeld worden, die uitgeprobeerd en overdraagbaar gemaakt worden voor de hele openbare bibliotheeksector in Nederland.

Achtergrond

Vereniging Wikimedia Nederland ondersteunt binnen Nederland de activiteiten en doelstellingen van de Wikimedia Foundation, de non-profitorganisatie die onder meer Wikipedia beheert. Wikimedia werkt aan het bevorderen van een wereld waarin alle kennis vrij beschikbaar is voor iedereen. Hierbij wordt nauw samengewerkt met de vrijwilligers van de Wikimediaprojecten (zoals Wikipedia) en worden diverse activiteiten ondernomen en georganiseerd.

De openbare bibliotheek biedt alle burgers vrije toegang tot informatie, kennis en cultuur zodat zij zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in de maatschappij.
Een project dat leidt tot duurzame en structurele samenwerking tussen deze twee organisaties met gelijkaardige doelstellingen leidt tot meerwaarde voor beide partijen én voor de doelgroepen die beiden  willen bereiken. Tenslotte maakt samenwerking met nieuwe partners onderdeel uit van de strategie voor de toekomst van de branche van openbare bibliotheken.

Voor meer informatie kan contact opgenomen worden met projectleider Karolien Selhorst, beleidsmedewerker Digitale Bibliotheek en Kennismanagement Bibliotheek Vlissingen, kst@spui.nl (06 57709194) of met José Spierts, voorzitter Wikimedia Nederland, jose@wmnederland.nl (06-50512514).

Wordt vervolgd…

Kunnen bibliotheken het nog allemaal bijbenen, vraag Jan Klerk zich af. Aanleiding: zijn rondvraag bij collega’s over hoe en of bibliotheken moeten reageren op de nieuwste technologietrends.

Dezelfde vraag stelde ik mezelf onlangs op het jaarlijkse Online Information congres in London. Een congres waar – voor het eerst – een volledige track werd gewijd aan het semantische web. Dat dit geen verre droom meer is bewees het aantal concrete initiatieven dat werd gepresenteerd. Een mooi voorbeeld was onder meer de Britse overheid waar druk gewerkt wordt om de data uit verschillende overheidsinstanties met elkaar te linken zodat dit de weg vrij maakt voor nieuwe webtoepassingen in functie van de burger. Ook in Finland worden reeds structurele initiatieven ondernomen. Het bekroonde HealthFinland bijvoorbeeld. Een semantisch webportal voor gezondheidsinformatie waarin de burger efficiënt de data van verschillende instanties kan doorzoeken om antwoord te krijgen op zijn of haar vraag.
Dat de vernieuwing – weliswaar op een ander niveau – ook in de Nederlandse bibliotheeksector niet stilstaat was te zien op de door de VOB georganiseerde dag van de bibliotheekinnovatie. Daar presenteerden 24 openbare bibliotheekteams de resultaten van maandenlang samenwerken aan innovatie – de ‘goudklompjes’ – aan het ruime publiek. Echter, de uitkomst was volgens de organisatoren van minder belang. Wat wel voorop stond was het bewustwordingsproces dat de deelnemers in die maanden hadden doorgemaakt. Met andere woorden:” Regie pakken en anderen op sleeptouw nemen; het ontwikkelen van structureel innoverend vermogen.”

Of dit maandenlange kostenintensieve begeleidingstraject dé manier was om deze mindshift op een duurzame manier te bewerkstellingen, dat zal pas blijken in de toekomst wanneer de vele deelnemers weer opgeslorpt worden door de dagelijkse waan. Of wanneer de zogenaamde sponsors weer ‘gewone’ bibliotheekdirecteuren zijn.  Vernieuwen is immers één ding, innovatie verankeren en blijvend faciliteren is andere koek.

Mij rest mij alleen nog u een prettig oud en nieuw te wensen.  Hou alvast 25 maart 2010 vrij in uw agenda, want dan vindt het eerste DB Update congres plaats.

Deze blogpost is verschenen als editorial in Digitale Bibliotheek nr. 7.

Werken in de bibliotheek is nog nooit zo spannend geweest. Terwijl de helft van de Nederlandse openbare bibliotheek-sector geduldig wacht op de verdeling van de subsidiegelden door de Projectgroep Bibliotheekinnovatie davert de digitale wereld op haar grondvesten.
Zo gaat Google – ondanks protesten van politici en bibliotheken overal ter wereld – onverminderd voort met het digitaliseren en verspreiden van boeken. Vanaf volgend jaar wordt zelfs een heuse webshop voor e-books – Google Editions – geopend. Ondertussen nadert de ontknoping van de Google Book Settlement-saga met rasse schreden. Lex Slaghuis legt in dit nummer nog eens duidelijk uit hoe de vork aan de steel zit en wat deze evolutie betekent voor bibliotheken wereldwijd.
Ook heeft Google aangekondigd zijn dienstenaanbod uit te breiden met een nieuwe muziekdienst. Het staat dus als een paal boven water dat we Google als mediaspeler de komende jaren niet meer kunnen negeren. Toch zijn er ook andere partijen die een graantje willen meepikken op de e-books-markt. Denk maar aan de onverdroten strijd die producenten van e-bookreaders leveren.
De vraag die iedereen momenteel bezighoudt is natuurlijk: wat betekenen al deze evoluties nu voor traditionele mediapartijen zoals uitgevers, boekhandels, maar ook voor bibliotheken. Reageren we hierop met versnipperde initiatieven of zorgen we voor de verandering eens voor een toekomstbestendig en gezamenlijk antwoord?
En hoe krijgen we de klant hierin mee? Dit vergt heel wat moed en zin voor innovatie.
Het betekent ook dat we de traditionele functie van de bibliotheek, het uitlenen, en de traditionele dienstverleningsconcepten en werkprocessen gebaseerd op fysieke collecties, grondig onder de loep moeten nemen en misschien wel overboord moeten gooien.
Wat we vooral niet moeten doen is nieuwe media, zoals e-books, aanbieden met traditionele uitleenmodellen met alle beperkingen van het fysieke uitlenen van dien. Dat is niets meer dan nieuwe wijn in oude zakken gieten.

Deze blogpost is verschenen als editorial in Digitale Bibliotheek nr.6

Vandaag had ik een interessant gesprek over het hoe en waarom van innovatie. Het begrip wordt namelijk maar al te vaak verkeerd geïnterpreteerd.  Volgens Wikipedia staat  het begrip  ‘innovatie’ voor ‘het invoeren van nieuwe ideeën, goederen, diensten en processen’.  Dekt deze beschrijving de lading of niet? Nemen we de proef op de som.  Kon men bij de introductie van de pc spreken van een innovatie? Was de komst van het medium televisie innovatief?  Eigenlijk niet. Het was pas toen de mens de pc op de ‘juiste’ manier begon te gebruiken – als communicatietool en niet als veredelde typemachine – toen er van ‘echte’ innovatie sprake was.  De interactie tussen de gebruiker en het nieuwe product of dienst is dus erg belangrijk wanneer we het hebben over innoveren.  Zo kan een bibliotheek wel een weblog invoeren, maar zolang de blog gezien wordt als een publicatiemedium – en niet als een interactief communicatiekanaal – is er volgens mij weinig sprake van innovatie.

Innoveren is dus geen sinecure en slaagt alleen als daar een ambitie en visie aan ten grondslag ligt. Om bibliotheken te helpen bij het innoveren heeft de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB)  het project ‘Goudklompjes’ gelanceerd, waarin bibliotheekteams geleerd wordt te innoveren en waarin bibliotheken uitgedaagd worden vernieuwingen van elkaar over te nemen.

Ook mijn eigen bibliotheek doet hieraan mee door te laten zien hoe we de cursus 23 Dingen in de loop van dit jaar vertalen in binnen onze strategie passende hulpmiddelen ter verbetering van de bibliotheek.  Door dit proces in kaart te brengen en bewust te beleven willen we niet alleen leren van onze eigen innovatieproces, maar ook andere n inspireren. En daar begint het bij innovatie mee: inspiratie. En laat dat nou net de missie zijn van Digitale Bibliotheek.  Ik wens u veel leesplezier en een mooie, inspirerende zomer.

Dit stuk is verschenen als editorial in Digitale Bibliotheek nr. 4

Op 12 maart was het dan eindelijk zover. In DOK Delft – de perfecte locatie – en onder belangstelling van vrienden en collega’s uit de bibliotheek- en informatiesector mocht ik – met enige trots – het eerste nummer van mijn tijdschrift Digitale Bibliotheek boven de doopvont houden. Het eerste nummer kreeg collega en goede vriend Jan Klerk (Stadsbibliotheek Haarlem), een van de leden van de redactieadviesraad van DB. Ten slotte, ontving ik van Eppo van Nispen tot Sevenaer (directeur DOK Delft) de ‘Driver’, een (nieuwe) prijs voor bijzondere prestaties in de bibliotheek- en informatiesector. Onnodig te zeggen dat ik daar apetrots op ben!

Ondertussen hebben verschillende collega’s over de lancering of over het blad geblogd. Enkele linkjes:

• De tekst van de erg passende presentatie van Jan Klerk op de borrel.
• Een berichtje van Edwin Mijnsbergen over de website van DB.
• Een verslag van de borrel op Caseroom.
• Een blogpost van Laurent Meese, redactieraadslid.
• Een leuk fotoverslag van Gerard Bierens, lid van de redactieraad en Rita Niland.

En uiteraard werd er volop getwitterd…

Maar ondertussen heb ik niet stilgezeten… Omdat ik graag wil dat DB een tijdschrift wordt voor, maar ook en vooral dóór bibliotheekprofessionals, kan je voortaan ook lid worden van het tijdschrift op:

• LinkedIn
• Facebook
• Bibliotheek2.0

De lancering was een bijzonder mooie dag voor mij en Essentials en ik wil bij deze nogmaals iedereen danken die mij heeft gefeliciteerd en/of aanwezig was die dag. Ik hoop dat Digitale Bibliotheek erin zal slagen de kloof tussen bibliotheken en professionals een stukje kleiner te maken zodat innovatie, creativiteit en samenwerking eindelijk een een kans krijgen in bibliotheekland.

PS: Binnenkort volgt nog een uniek filmverslag van de Shanachies. Thanks en tot ziens op Digitale Bibliotheek!

Foto: Danielle van der Schans